Dobbernatuur
opdrachtgever
samenwerking
New Grounds
foto’s door Laurens en Melchior Overdevest
status & data
Opgeleverd 2025
projectlocatie
Marineterrein
Met het project Dobbernatuur wordt in de Binnenhaven van het Marineterrein geëxperimenteerd met drijvende natuur. Verschillende pioniers testen hier oplossingen die de waterkwaliteit kunnen verbeteren, de kades minder aantrekkelijk maken om vanaf te duiken en een meer natuurlijke overgang creëren tussen park en water. De Binnenhaven is een van de populairste zwemplekken in de stad. Hoewel het water doorgaans schoon genoeg is om in te zwemmen, springen veel bezoekers van de hoge kades, wat risico’s met zich meebrengt. Tegelijkertijd is er in het havenwater weinig ruimte voor planten en dieren.
We kwamen op dit concept om iets te doen aan de waterkwaliteit en het gebrek aan waterleven door harde kades en weinig structuur onderwater. Nadat we een open oproep uitschreven begin 2024 werden vijftien plannen ingediend, waarvan een selectie daadwerkelijk in de haven is gerealiseerd. De drijvende elementen zijn geplaatst rondom de meerpalen en langs de kades, waardoor een nieuw, langzaam groeiend landschap op het water ontstaat dat vanaf de kade goed te volgen is.
We ontwierpen een dobbersysteem en uitkijkpunt zodat mensen informatie kunnen vinden over de verschillende installaties.
Na onderzoek kunnen we stellen dat rond de installaties meer leven te vinden is dan bij de kale kademuren, vooral bij grotere elementen met uitgebreide wortelstructuren die schuilplekken bieden voor waterdieren en planten. Voor de waterkwaliteit zelf zijn nog geen duidelijke meetbare veranderingen vastgesteld, wat past bij de relatief korte meetperiode. Het experiment heeft wel bijgedragen aan meer aandacht en bewustwording rond waterkwaliteit in de stad en vormt een basis voor verdere ontwikkeling en onderzoek in de komende jaren.
Check hier de uitgebreide resultaten van onderzoek na het eerste jaar monitoren. Hieronder volgt een toelichting op enkele van de drijvende constructies die zijn gerealiseerd.
Dobberweelde
De drijvende elementen van DobberWeelde, beplant met verschillende soorten die meedeinen op het water in een bed van kurk, vormen samen een groene oase in de Binnenhaven. Ze beschermen de kades tegen erosie en bieden leefruimte voor vogels, insecten en andere dieren. De drijvers zijn volledig natuurlijk opgebouwd: geperste kurk houdt de planten drijvend en past zich aan aan wisselende waterstanden. Eerdere versies werden al toegepast in Alphen aan den Rijn. Voor de Binnenhaven zijn nieuwe varianten gemaakt, waarvan twee met in Nederland gewonnen kurk en volledig plantaardige binders en lijmen.
Vogelwoonboot
Omdat oeverzwaluwen in de stad moeilijk veilige nestplaatsen vinden, experimenteert HelkantPlant met een drijvende oeverzwaluwwand. Het eiland is opgebouwd uit kurk en licht paulowniahout en wordt beschermd tegen spatwater door een kleine golfbreker. Aan de zijkanten hangen nestkasten met verschillende invliegopeningen om te onderzoeken welke vogelsoorten zich hier vestigen. Het geheel is afgewerkt met een groen dak, waardoor de vogelwoonboot oogt als een moderne, duurzame miniatuurvariant van een woonboot.
Willoasis Floating Garden
Willoasis is ontworpen als een drijvende wilgenoase en vormt een gezond, circulair ecosysteem. De vlotten zijn gemaakt van hergebruikt grenenhout van voormalige kademuren en gevuld met wilgentakken uit snoeiafval. Boven water biedt de bloeiende wilgenstructuur ruimte aan vogels en insecten. Onder water vormen de takken een voedingsbodem voor waterplanten en schelpdieren, waardoor een onderwatertuin ontstaat die de waterkwaliteit kan verbeteren en schuilplekken biedt voor vissen. De aanwezige schelpdieren helpen bovendien bij het filteren en zuiveren van het havenwater.
Otterdam
Otterdam is een kunstwerk van Theun Karelse in samenwerking met Transnatural en viert de terugkeer van de otter in Amsterdam, nadat het dier sinds 1963 uit de stad was verdwenen door vervuild water en verkeersdrukte. Het project onderzoekt hoe parken en tuinen eruit kunnen zien wanneer de otter als leidraad wordt genomen voor het ontwerp van het stadslandschap.
Het drijvende element is geïnspireerd op ‘drijvende volkstuinen’ en beplant met zeldzame moeras- en zilte waterplanten die goed gedijen in het brakke water van de Binnenhaven en aantrekkelijk zijn voor de otter. Rondom het kunstwerk worden workshops georganiseerd over watertuinieren en stedelijke ecologie, om bezoekers actief bij het experiment te betrekken.
Wortelbeton
Kunstenaar en uitvinder Erik Hobijn experimenteert in de Binnenhaven met de teelt van ‘wortelbeton’: een stevig, drijvend bouwmateriaal dat ontstaat uit levende rietwortels. De wortels, afkomstig uit Weesp, groeien in gestapelde bakken uit tot een dicht vervlochten netwerk dat door zijn holle structuur blijft drijven.
Door het waterniveau af te wisselen laat Hobijn het riet denken dat het tegelijk drijft en vastzit, waardoor de wortels zich vertakken en in elkaar grijpen. Tijdens dit proces zuivert het riet het water, dat vervolgens terugstroomt naar de Binnenhaven. Na ongeveer anderhalf jaar is het wortelbeton klaar om te worden ingezet als drijvende oever op het Marineterrein.
Mosselfilter
In het stadswater van Amsterdam leven zoetwatermosselen, natuurlijke filters die per dag enkele liters water zuiveren. Het bedrijf BESE test in de Binnenhaven een rif van aardappelzetmeel waarop deze mosselen zich kunnen hechten. Zodra zij zich vestigen, beginnen ze algen, overtollige voedingsstoffen en medicijnresten uit het water te filteren, wat de waterkwaliteit en biodiversiteit verbetert. Bij voldoende helder water kunnen zelfs waterplanten op de bodem terugkeren.
De werking van het systeem wordt wekelijks gemeten. Bezoekers kunnen hieraan meedoen door met een zwart-witte schijf vanaf de kade de helderheid van het water te meten. Het project fungeert als showcase tijdens SAIL Amsterdam 2025 en wordt ondersteund door het innovatieteam van de gemeente Amsterdam en Waternet.
