Aan Gebouw 27 op het Marineterrein groeit 500 vierkante meter muur uit tot een levend bos. Meer dan 100 klimplanten brengen de Amsterdamse Klimplantengids tot leven. Een cadeau voor Amsterdam 750 jaar én de start van een beweging om één groot, nieuw en grenzeloos bos te vormen.
Muurbos
type project onderzoek & ontwikkeling
samenwerking Bureau Marineterrein, Newgrounds, Matthijs ten Berge
status & data opgeleverd in 2025 en tevens nog in ontwikkeling
locatie Amsterdam, Noord-Holland
realisatie: Tuinen van Marseille, Vlaar Groep BV
Het Muurbos op het Marineterrein is een levend gevelpark, als voorloper van het stadspark dat hier in de toekomst zal verrijzen. Op het Marineterrein in Amsterdam realiseerden we, samen met een mooie coalitie, het eerste Muurbos van Nederland. Gebouw 27, dat in de nabije toekomst wordt gesloopt om plaats te maken voor een park, wordt zo alvast een groene oase: een verticale landschapsgeste van ruim 500 m² waarin klimplanten uitgroeien tot een volwaardig ecosysteem.
Voorafgaand aan de realisatie voerden we een reeks bioblitzes uit: ecologische scans samen met amateur-ecologen (iedereen die wilde deelnemen) om te onderzoeken welke soorten hier al aanwezig waren. Op basis daarvan, en met adviezen van experts op het gebied van vlinders, insecten, vogels en meer, maakten we het ontwerp. Naast de klimplanten bestaat dit uit de grootste ‘tegelwip’-geveltuin van Nederland, met inheemse kampioenen onder de vaste planten en heesters die een waardevolle habitat en voedsellaag vormen voor uiteenlopende soorten.
Daarnaast hebben we letters gelast van hergebruikte stalen matten, waarin nestvoorzieningen zijn geïntegreerd. Deze structuren worden op termijn overgroeid door de klimplanten, waardoor verblijfplaatsen ontstaan voor vogels zoals gierzwaluwen, huismussen, mezen en andere soorten.
Kort gezegd is een Muurbos: gevelgroen + rijke onderlaag + structuren voor plant en dier.
Het Muurbos transformeert een gesloten, harde gevel tot een levende structuur — koel, biodivers en zichtbaar veranderend met de seizoenen. Daarmee laat het zien hoe zelfs de meest utilitaire plekken in de stad kunnen bijdragen aan een gezonder en rijker stedelijk landschap. Het is Een Muurbos is geen decoratieve gevelgroenoplossing, maar een grondgebonden ecosysteem. Inheemse, gifvrij gekweekte klimplanten wortelen in de bodem en gebruiken de gevel als drager voor groei. Samen vormen ze een gelaagd netwerk dat functioneert als een ‘verticale boomlaag’ in de stad met prachtige voordelen:
het verkoelt de omgeving en beperkt hittestress
het vangt fijnstof en CO₂ af
het buffert regenwater
het biedt habitat voor insecten en vogels
en het beschermt en verlengt de levensduur van gevels
Daarnaast brengt het natuur letterlijk op ooghoogte — midden in het dagelijks leven — en is het toepasbaar op talloze plekken in de stad.
van gebouw naar begroeide structuur
Bijzonder aan deze locatie is dat het gebouw op termijn verdwijnt. Waar sloop vaak het einde betekent, wordt hier juist een begin gemaakt: het Muurbos fungeert als voorloper van het toekomstige park.
De klimplanten groeien langs kabels die per kolom van het gebouw zijn aangebracht. In de toekomst zien we voor ons dat de gevels worden verwijderd, terwijl het staalskelet blijft staan en transformeert tot een enorme pergola — mogelijk de grootste van het land — waarlangs de klimplanten verder groeien. Dit proces is verbeeld in de afbeelding hiernaast.
Klimplantengids
Het Muurbos is ook de fysieke vertaling van de Klimplantengids van de gemeente Amsterdam. Deze gids helpt bewoners en initiatiefnemers om hun gevel te vergroenen met praktische tips, geschikte soorten en inspiratie. Door te kiezen voor klimplanten dragen zij bij aan biodiversiteit, klimaatadaptatie en een groener Amsterdam voor mens, plant én dier.
Om het idee achter de gids — leren over planten en hun ecologische waarde — ook in het Muurbos tastbaar te maken, hebben we een systeem van circulaire signing ontwikkeld. Voor elke klimplant is een label gemaakt, CNC-gefreesd uit hergebruikte Trespa-gevelplaten. Op deze labels staan de Nederlandse en Latijnse naam, samen met de belangrijkste ecologische eigenschappen: of de soort inheems is, wintergroen blijft en of deze voedsel of habitat biedt voor vogels en insecten.
Op de hoeken van het Muurbos geven grotere, eveneens circulaire Trespa-panelen aanvullende uitleg over het geheel. Zo wordt het Muurbos niet alleen een plek om te ervaren, maar ook om te leren — een levende gids in de stad.
In het Muurbos hebben we een groot deel van de in de gids genoemde soorten daadwerkelijk toegepast.
Een collectief project
Het Muurbos op het Marineterrein is niet alleen een ruimtelijke ingreep, maar ook een sociaal project. De aanplant werd uitgevoerd door buurtbewoners, leden van het Marineterrein Collectief en andere betrokkenen. Het idee daarachter is dat mensen een deel adopteren, zich ermee verbinden en mede zorg dragen voor het geheel.
Naar een nieuw stedelijk bos
Met dit project willen we geen eenmalig gebaar maken. Het Muurbos is onderdeel van een bredere beweging die het onbenutte oppervlak van de stad — muren en gevels — inzet als drager voor natuur. Door deze oppervlakken te vergroenen, kan de hoeveelheid stedelijk groen snel toenemen.
We werken samen met nieuwe partners aan vervolgprojecten en onderzoek naar de impact, verdere ontwikkeling en opschaling van het Muurbos-concept.
Zo ontstaat, verspreid over de stad, een nieuw soort bos: niet horizontaal, maar verticaal — midden in de stad.
